اظهارات عطاءالله امیدوار در برنامه رادیویی دارالفنون

چیزی به نام ردیف موسیقی نداریم

دکتر عطاءالله امیدوار از شاگردان آواز سلیمان امیر قاسمی در برنامه رادیویی دارالفنون که به مناسبت بزرگداشت زنده یاد حاج قربان سلیمانی چهارشنبه 24 بهمن از شبکه تهران پخش می شد، به اظهارات متفاوتی در خصوص موسیقی ایرانی دست یازید. وی به صراحت عنوان کرد "ردیف همایون دروغ است. اصلاً در موسیقی ایرانی ردیفی وجود نداشته و تنها دستگاه همایون بوده است". امیدوار همچنین با انتقاد از جریان موسیقی رادیوی پیش از انقلاب ادامه داد " موسیقی ایرانی از اوایل رادیو به قهقرا رفت و پس از آن موسیقی های مدرنی به وجود آمد که اثری از موسیقی اصیل ما در آنها نبود. بعد از فوت امثال میرزا حسینقلی، درویش خان، حاج علی اکبر خان شهنازی، سعید هرمزی، مرتضی محجوبی و سلیمان امیر قاسمی، دیگر موسیقی اصیل به آن صورت وجود ندارد. همه به دنبال کار نو می روند و فکر می کنند هنر یعنی کار نو. در صورتی که پایه و تکیه گاه یک هنرمند باید بر زمین و فرهنگی استوار باشد که در آن رشد کرده است. حاج قربان سلیمانی یکی از همین افراد بود و موسیقی اش بر تاریخی هفت هزار ساله تکیه داشت."

امیدوار ساده زیستی و ساده پوشی حاج قربان را در ارتباطی نزدیک با موسیقی اش عنوان کرد و افزود "موسیقی حاج قربان این خاصیت را داشت که آدم را با خود می برد و لحظه ای اجازه تمرکز بر چیز دیگری را نمی داد. اگر لحظه ای می خواستی فکر کنی از موسیقی اش عقب می افتادی. من همیشه موسیقی اش را با موسیقی اساتید بزرگی که داشتم مقایسه می کردم." دکتر امیدوار گیرایی موسیقی قدیم را در چیزی دانست که امروزه بدان توجه نمی شود و ادامه داد "موسیقی ما آن نیست که نوازنده از ساز زدن خودش حال کند و بعد سکوت کند و دوباره فکر کند که چه بزند تا به شنونده حال بدهد. موسیقی اصیل ما آن است که شنونده را به دنبال خودش بکشد و فرصت فکر کردن به او ندهد. این فکر کردن و به عبارتی مشغله ذهنی، ارتباط با هستی را از مخاطب می گیرد. موسیقی ایرانی وسیله ارتباط هنرمند با خودش، با مردمش با طبیعت و با خدا است. افرادی که به این درجه از موسیقی برسند غنیمت اند و همه اینگونه نیستند. چنین نوازنده و خواننده ای  باید از خیلی مرزها بگذرد تا به این مقام برسد."

بخشی از اظهارات عطاءالله امیدوار را بشنوید

امیدوار موسیقی امثال حاج قربان را پر تحرک و دارای انرژی عنوان کرد و افزود "پس از شنیدن چنین موسیقی هایی، احساس رهایی به آدم دست می دهد. زنده یاد حاج قربان سلیمانی خودش حال داشت که خوب ساز می زد. نه اینکه با ساز زدنش حال پیدا کند. نسل جدید باید از این ها الگو بگیرند. چون من اعتقاد دارم از موسیقی اصیل قدیم چیزی نمانده است و تنها در گونه های بومی ایران می توان اثری از آن موسیقی های پر احساس قدیم را جستجو کرد." وی همچنین شیوه برخورد اساتید امروزی با موسیقی ایرانی را مورد نکوهش قرار داد و گفت "الان نباید مسابقه موسیقی بگذارند که مثلاً یکی بیاید ردیف همابون را بزند. ردیف همایون دروغ است. اصلاً در موسیقی ایرانی ردیفی وجود نداشته و به جای آن دستگاه همایون بوده است. هر کسی به کلاسی رفته و چون در نهایت نتوانسته سازی بزند، ردیفی را حفظ کرده و با اصرار به تعدادی از جوان ها می آموزد. شما الان کمتر خواننده ای پیدا می کنید که شاگرد استادی خوش صدا بوده باشد."

دکتر عطاءالله امیدوار در پایان صحبت هایش با ذکر خاطره ای از سلیمان امیر قاسمی، تعدد روایات موسیقی ایرانی را به چالش طلبید و گفت " خاطرم هست روزی مرحوم امیر قاسمی در کلاسش یک درآمد سه گاه به من درس می داد. به محض اینکه خواند، من هم خواندم. تلفن زنگ زد و من جواب تلفن را دادم. سپس استاد گفت: کجا بودیم؟ گفتم: درآمد سه گاه و اگر ممکن است یک بار دیگر بخوانید. درآمد دیگری خواند. پس از آن در منزل به صدا درآمد و من در را باز کردم و این خوانش درآمد چهار بار تکرار شد و هیچ کدام مثل هم نبودند. پرسیدم: استاد مگر ما چند تا در آمد سه گاه داریم؟ گفت: عطا جان من می خواستم به تو بگویم که درآمد سه گاه انگاره اش این است. پس موسیقی ایرانی و هنر ایرانی یک انگاره دارد. متآسفانه پس از راه اندازی مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی – سال 1347 – گر چه آن جریان در ابتدا به نوازندگان رادیویی اعتراض هایی کردند ولی بعد آمدند به ردیف هایی تکیه کردند که الان وقتی یک نفر درآمد را می آغازد شما می توانی بقیه اش را پیشاپیش حدس بزنی. همه عین هم می خوانند. اما در گذشته اینطور نبود.