بسمه تعالی
مسجد وحمام شاه مشهدبه موزه تبدیل میشود
در اطراف حرم حضرت رضا در مشهد ساختمان های یک گنبد کوچک سبز آبی با دو شبه گل دسته جلوی آن خودنمایی میکند که ضمن توسعه حرم و ساخت وساز عظیم آن در کناره یک محوطه قرار گرفته به اتفاق معاونت فنی استان قدس که مسئوولیت بازسازی این طرح و طرح حمام را بعهده دارند به بازدید آن رفتیم .
این محل بنام مسجد شاه معروف است .مستوان گفت یک نمازخانه خصوصی باید باشد تا مسجد بزرگ . ساختمانی بسیار زیبا با مقیاس داخل آن گفته شده دو قبر وجود دارد شاید مقبره یک معصوم یا یک عارف بزرگ باشد.
این بنا در بعد از انقلاب محل کار افراد کمیته بوده که متاسفانه بدلیل نداشتن اطلاعات صدماتی سطحی به آن وارد شد. بنا تزئینات کاشی های شش گوش سبز دارد که داخل بعضی از آنها و شاید همه از نوشته های عربی و یا اسماالله با آب طلا نوشته شده و با دقت و از زاویه هایی بچشم میخورد شکست نور در در کاشی ها یاد آور ظرف های سفالین زرین فام نیشابوریا ری را بخاطر می آورد.کتیبه ای در اطراف گنبد در اندازه دید انسان با زیبایی هر چه تمام تر روی کاشی نوشته شده.من چنین تزئینات را تاکنون ندیده ام به یقین این بنا به دوران پیش از صفویه تعلق دارد کف آجر فرش و نورگیرها از کارهای گره چوب مشبک فوق العاده زیبا و دری زیبا از چوب چنار دارد
نقش گلدسته های آن شباهتی با اطراف ایوان مسجد گوهرشاه دارد.
در کناره آن آب انباری مشاهده میشود که در اثر بی دقتی ورودی آن تخریب شده و سعی در بازسازی کامل آن دارند.
در پشت مسجد به حمام بر میخوریم که با دقت زیاد با نظارت و همکاری کارشناسان میراث فرهنگی مشهد از زیر خاک کم کم بیرون آمده و نهایتا شکل کامل خود را پیدا کرده .و تا کنون 4 کتاب یا نوشته درباره ان منتشر شده باید اذعان کرد که این حمام یکی از زیباترین حمام هایی است که تاکنون در شهرهای حاشیه کویر (یزد-کرمان-کاشان –اصفهان .....)دیده ام که شامل ورودی زنانه و مردانه رختکن –سربینه –خزینه و آب سرد و...است.
در داخل این سقف بنا هشت لایه نقاشی دیواری از روزهای گذشته شاید اواخر صفویه تا پهلوی دیده میشود که با دقت لایه برداری و در نقاطی ترمیم شده و در معرض دید قرار گرفته .و یکی از مهمترین تاریخ چند صد ساله اخیر نقاشی دیواری را میتوان دید نقاشی ها از داستان های شاهنامه عهد عتیق شیرین و فرهاد و لیلی و مجنون -فرنگی گل مرغ و غیره است. بطوری ابراز داشتند این حمام در آینده نزدیک تبدیل به موزه خراسان میشود .
انشائ الله دقت های لازم در آرایش و طراحی داخلی بعمل می آیدکه عظمت و زیبایی بنا حفظ شود.
میتوان گفت بعد از حرم این تنها مجموعه تاریخی مشهد است که میتوان به آن استناد کرد.
در جای دیگر در بازار امامقلی به یک کاروانسرایی برخورد کردم که محل فروش وسائل صوتی دست دوم و پارچه بود این بنا یکی از زیباترین کاروانسراهای شهری ایران هست بنا از آجر و اسکلتی چوبی ساخته شده در دو یا سه طبقه و با حیاط مرکزی و ساخت و سازهایی با حیاط در اطراف آن .این بنا دقیقا بنایی از نظر ساخت بین بناهای شمال ایران و خراسان و حاشیه کویر دارد.استفاده از مصالح چوب در شمال ایران و استفاده از مصالح آجر و کمی کاشی در حاشیه کویر شاهد این مدعا ست.
دور تا دور بنا سایه بان های وسیع دارد که لازمه معماری ایران است.تنها ساختمانی در ایران است که پله آن با شیب ملایم ساخته شده مثل پله های تخت جمشید با جزئیاتی از آجر و لبه پله از چوب و روی چوب از نوارهای آهن که بمرور زمان سائیده نشود.
جا دارد از نیابت تولیت آستان قدس و معاونینشان و میراث فرهنگی قدردانی کرد.ودر خواست نمود همچنانکه با دقت و دلسوزی عملی به مرمت این آثار پرداختند سایر بناهای تاریخی مشهد را شناسائی خصوصا این کاروانسرا به مرمت آثار بپردازند تا بتوانیم تاریخ گم شده اطراف حرم را با زنده سازی کنیم.که از مهمترین کارهاست سایر ارگانها و نهادها به انجام چنین کارهای فرهنگی در سایر نقاط ایران عزیز ترغیب کنیم باید بدانیم که دولت برای چنین کارهایی بودجه کافی ندارد و ار راه های دیگری باید مدیریت و اقدام لازم بعمل آورد

دکتر عطاالله امیدوار
17/3/82.